Hoe bouw ik in een nieuwe omgeving mijn leven op? Hoe werkt school in Nederland? En bij wie kan ik terecht als ik het even niet weet? In de zorg en ondersteuning aan alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’ers) is veel onduidelijkheid. Dat belemmert hen op school en in de samenleving. Dat blijkt uit onderzoek van Toezicht Sociaal Domein (TSD), een samenwerkingsverband van rijksinspecties.
Amv’ers zijn asielzoekers onder de 18 die zonder hun ouders of voogd naar Nederland zijn gekomen. Individuele professionals zetten zich met een grote betrokkenheid voor hen in. Maar in de samenwerking binnen gemeenten is verbetering nodig. Gemeenten, scholen en andere organisaties moeten hiervoor stappen zetten. Daarbij moeten ze ook meer gebruikmaken van de meningen en ervaringen van de jongeren zelf.
Daarnaast zijn er problemen die landelijk spelen. Zo ervaren scholen onduidelijkheid over de ruimte die zij hebben om maatwerk te bieden. Ook moeten amv’ers vaak verhuizen, onder andere vanwege een gebrek aan opvanglocaties.
Veel obstakels
Naar school gaan brengt voor amv’ers veel obstakels met zich mee. Doordat ze vaak moeten verhuizen, moeten ze vaak van een school af. Ze kunnen na een verhuizing niet altijd direct starten op hun nieuwe school. Dat staat het leren in de weg. Ook is het schoolverzuim onder deze jongeren hoog. Jongeren hebben vaak veel aan hun hoofd. Goede zorg en ondersteuning zijn nodig om amv’ers beter te helpen bij de uitdagingen die zij tegenkomen in het onderwijs en bij het meedoen in de samenleving.
In drie gemeenten bekeek TSD hoe betrokken organisaties samenwerken om goede zorg en ondersteuning te bieden. Dit zowel bij het naar school gaan als bij bijvoorbeeld sport en andere activiteiten. TSD sprak met jongeren zelf en met professionals die hen begeleiden op school en op hun woonlocaties.
‘School doet meer dan alleen leren, ze luisteren naar ons en ze helpen ook met andere dingen.’ – Een jongere
Wie is waarvoor verantwoordelijk?
Het is voor de jongeren, maar ook voor de professionals zelf, niet altijd duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is. Welke professional is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het contact met de school en wie neemt jongeren mee in berichtgeving over hun asielprocedure?
Volgens TSD moeten gemeenten beter de regie pakken in de samenwerking tussen organisaties. Er is te weinig duidelijkheid over wie knopen door mag hakken in ingewikkelde situaties, bijvoorbeeld bij schoolverzuim.
Belang van continuïteit
Gemeenten en betrokken organisaties hebben op hun beurt ook te maken met problemen op landelijk niveau. Door het vele verhuizen ontbreekt het amv’ers aan continuïteit in onderwijs, begeleiding, ondersteuning en hun opgebouwde sociale netwerk. TSD pleit er daarom voor dat zij bij het verkrijgen van een verblijfsstatus of het bereiken van de leeftijd van 18 jaar de regio niet hoeven te verlaten.
Daarnaast ervaren scholen te weinig duidelijke afspraken over het nieuwkomersonderwijs. In hoeverre kunnen scholen bijvoorbeeld maatwerk leveren om aan te sluiten bij wat deze jongeren nodig hebben? TSD roept ministeries op hierover meer duidelijkheid te geven.
Inspectie van het Onderwijs
TSD heeft in dit onderzoek nauw samengewerkt met de Inspectie van het Onderwijs. Deze voert op dit moment een toezichtonderzoek uit naar de in-, door- en uitstroom in het onderwijs van nieuwkomers van 16 jaar en ouder. De resultaten van dit onderzoek worden in september 2026 verwacht.