Tussen 2017 en 2019 onderzocht Toezicht Sociaal Domein (TSD) de participatie van jongvolwassenen die uitstromen uit het voortgezet speciaal onderwijs, praktijkonderwijs of de entreeopleidingen. Deze gemengde groep heeft als gemene deler dat zij uitstromen zonder startkwalificatie. Een startkwalificatie is een diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger en biedt meer kans op een baan.
Het is voor deze groep lastig een vaste baan te vinden en te behouden en om naar vermogen deel te nemen aan de maatschappij. Zij hebben vaak hulp nodig op meerdere leefgebieden. Vanuit het perspectief van de jongvolwassenen keek TSD in dit onderzoek naar trends en risico’s rond hun participatie(kansen). Ook bekeek TSD hoe scholen, gemeenten en zorginstanties samenwerkten in de zorg en ondersteuning. Onder participatie wordt alles verstaan van regulier werk tot en met dagbesteding.
Wetten die botsen met de praktijk
De eerste fase van het onderzoek heeft in 2018 geresulteerd in een infographic. In de infographic is uitgelegd dat de persoons- en omgevingskenmerken van de groep niet goed aansluiten op de uitgangspunten van bijvoorbeeld de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De wetten gaan uit van zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid en eigen netwerk, terwijl de jongeren meestal niet zelfredzaam zijn en vaak geen omgeving hebben waar zij op terug kunnen vallen.
Daarnaast geeft de infographic uitstroomgegevens weer naar (vervolg)onderwijs, werk en uitkering en het percentage jongvolwassenen zonder werk en uitkering. De data zijn afkomstig van het CBS. De cijfers laten onder meer zien dat één op de drie jongvolwassenen langere tijd zonder werk of uitkering zit als zij school verlaten. Het is veelal onbekend hoe zij de dag invullen.
Bejegening
In februari 2019 is de tweede fase van het onderzoek afgerond. In deze fase hebben de inspecties ruim 30 jongvolwassenen tussen de 18 en 27 jaar geïnterviewd over hoe het hen is vergaan sinds zij school verlieten. De gesproken jongvolwassenen vormden een afspiegeling van de brede doelgroep.
Op basis van de interviews is een animatie gemaakt waarin het verhaal en perspectief van hen centraal staat. De stemmen in de animatie zijn verzorgd door stemacteurs. De basis van de animatie werd gevormd door quotes van de geïnterviewde jongvolwassenen.
Wat uit de interviews onder meer naar voren kwam is dat de jongvolwassenen zich niet altijd serieus genomen voelden door medewerkers aan het loket en/of professionals die hen ondersteunden. Ook misten de meesten een professional die langere tijd aan hen verbonden was en zich voor hen inzette. Zij konden zich daardoor afsluiten voor hulp die zij wel nodig hadden.
In samenhang met de animatie heeft er tevens een update van de CBS-data uit fase 1 plaatsgevonden. Eind 2017 bleek de groep zonder werk of uitkering, nadat zij school verlieten, groter dan in 2014. Dat de arbeidsmarkt krapper werd en de periode van hoogconjunctuur aanhield, leek dus geen positief effect te hebben. Ook hoe lang de groep werk behoudt, leek niet samen te hangen met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Naarmate de tijd verstreek, hadden steeds minder jongvolwassenen die uitstroomden uit de genoemde opleidingen werk.
Lokale en regionale netwerken
In het voorjaar van 2019 is het onderzoek afgerond. De derde fase bestond onder meer uit een netwerkonderzoek in de gemeente Apeldoorn en de regio Gooi- en Vechtstreek. Gekeken werd naar het lokale/regionale netwerk van instellingen en organisaties (zoals scholen, gemeenten en zorginstanties) die de participatie van de jongvolwassenen samen moet bevorderen.
Van de resultaten is in oktober 2019 verslag gedaan. De conclusies en aanbevelingen kunnen relevant zijn voor andere gemeenten en regio’s in Nederland.
Nieuw onderzoek
In 2026 is Toezicht Sociaal Domein een nieuw onderzoek gestart naar de participatie van jongvolwassenen: Ondersteuning van jongeren naar duurzaam werk. TSD kijkt in dit onderzoek naar de verschillen tussen gemeenten die jongeren kunnen ervaren in de begeleiding.